د ګولو نه یو شاخص سره سیوری
# پیل
کله چې په Jalalabad او Kandahar کې سهار مهال سورېږي او لومړني رڼایي وړانګې د کوټو په بامونو باندې لویدېږي، نو یو ځانګړی سکوت پیل کیږی. دا سکوت هغه وخت لاپیچلی کیږی کله چې باد د سوړیانو ترمنځ تیریږی او د ونو لویې کورتې سره یوځای کیږی. پدې سکوت کې د ګولو خاطرې او د سیورۍ خیاطپناه پټې شوې دي.
# د سکوت ماهیت
دا سکوت یوازې د خاموشۍ مسئله نه ده. دا یو ګوندیزه احساس دی چې له خوراکې څخه راپورته شوی. کله چې خلک په خپلو کوټو کې کار کوي او د بهر د سکوت سره مینځل کیږی، نو دغه لوکاکه او ستھګۍ ورسره یوځای کیږی. د Kandahar په ځنځیرونو کې دا سکوت لاډره خاطره ده.
د باد او ونو اړیکه
باد د دې سکوت ترټولو مهم عنصر دی. کله چې باد د ونو په لویو کورتو کې تیریږی، نو یو ځانګړی غږ جوړیږی چې د ژوندانه د هرې برخې سره تعلق لري. د leaf-walk-Wind-b غږونه د سهار په وخت کې ډیر عام دي. دا غږونه د افغان ژوندانه تاریخ او فرهنګ په ځان کې رانغښتي دي.
د سویپنګ غږونه
د Sweep-a غږونه په افغان کورونو کې د تل په شان اوریدل کیږی. میندې او کورنۍ سهار مهال خپل کوټې سویپ کوي او دغه کار د سکوت سره یوځای کیږی. دا ساده عمل د خاطرې او سکوت سره مینځل دی. په Jalalabad کې دا سکوت د ژوندانه د یوې برخې په توګه منل شوی دی.
# د خلکو ګوندې ژونې
د پنجې سنگین سکوتونه د خلکو ګوندې ژونې کې ځانګړی ځای لري. کله چې دا سکوت لمنډل کیږی یا بدلیږی، نو خلک پرېشان کیږی. لکه د لویو بگیانو خرچې چې له خپل اصلی محیط څخه جلا کیږی، همدارنګه خلک هم د خپل سکوت له لاسه ورکولو څخه پریشان کیږی.
د سیورۍ اهمیت
د سیورۍ په اړه فکر کول د افغانانو د ژوندانه مهمه برخه ده. په Kandahar کې د لوکاکې او ستھګۍ کارول د سیورۍ د زیباو خاطرې لامل کیږی. دا کلاهکوټۍ او نور سیوریز توکي په ځانګړي ډول جوړیږی او د سکوت سره یوځای کیږی.
# د خیاطپناه مفکوره
خیاطپناه هغه ځای دی چې پکې مختلف هنرمندانه کارونه ترسره کیږی. په افغانستان کې د لوکاکې جوړول، ستھګۍ سुनی او نوملیکونه د دې خیاطپناه مهمې برخې دي. دا ټول کارونه د سکوت په فضه کې ترسره کیږی او د ژوندانه سره نږدې تعلق لري.
د لوکاکې رول
لوکاکه په افغان کورونو کې د سیورۍ لپاره کارول کیږی. دا کوچنۍ کلاهکوټۍ د ښځو لهخوا جوړیږی او د ځانګړي سټایل سره تړلې دي. کله چې باد ورننوځی، نو د لوکاکې غږونه د سکوت سره یوځای کیږی.
د ستھګۍ اړتیا
ستھګۍ د سیورۍ بل ډول دی چې په ځانګړي ډول جوړیږی. دا کار په Kandahar کې ډیر عام دی او د ژوندانه د روزنې برخه ده. کله چې ستھګۍ ورسره کار وکړی، نو سکوت لاپیچلی کیږی.
# د باد او سکوت اړیکه
باد د سکوت سره مستقیم تعلق لري. کله چې باد پیاوړی دی، نو سکوت بدلیږی او نوي غږونه راڅرګندیږی. د leaf-walk-Wind-b غږونه د دې باد په نتیجه کې راپورته کیږی. په Jalalabad کې دا غږونه د ژوندانه د ورځې سره نږدې تعلق لري.
د سوړیانو غږ
سوړیان د کلیوالو سیمو لپاره ډیر عام دي. کله چې باد د سوړیانو ترمنځ تیریږی، نو یو ځانګړی غږ راڅرګندیږی. دا غږ د افغان سکوت یوه مهمه برخه ده.
د ونو کورتې
د ونو لویې کورتې کله چې باد ورننوځی، نو یو ځانګړی غږ جوړ کوي. دا غږ د ګولو خاطرې سره تړلی دی او د ژوندانه یوه برخه ده. په Kandahar کې دا ونې ډیرې دي او د سکوت سره لوی رول لوبوي.
# د پوښتنې معنی
"ماشې دا هو، ایا تا هم په دې سکوت کې لرې دې؟"
دا پوښتنه د افغانانو د زړه رنځورۍ ښودنه کوي. کله چې خلک له خپل اصلی سکوت څخه لیرې کیږی، نو دغه سوال پوښتل کیږی. دا سوال یوازې د فزیکی واټن پوښتنه نه ده، بلکې د روحاني او فکری واټن پوښتنه هم ده.
# د سکوت خوندي کول
په افغانستان کې د سکوت خوندي کول د ژوندانه مهمه برخه ده. کورنۍ کوښښ کوي چې خپل سکوت وساتي او د باد او ونو غږونه ورسره یوځای کړی. دا کار په Kandahar او Jalalabad کې ډیر عام دی.
د روزنې رول
ماشومان له ماشومتوب نه د سکوت غږونه زده کوي. کورنۍ دوی ته د باد او ونو غږونه ښیې او دا کار د ژوندانه سره یوځای کیږی. دا روزنه د سکوت د خوندي کولو لپاره مهمه ده.
# پایله
د ګولو نه یو شاخص سره سیوری د افغان ژوندانه یوه ښکلې برخه ده. دا سکوت باد، ونې، سوړیان او خیاطپناه سره نږدې تعلق لري. کله چې خلک په دې سکوت کې وي، نو خپل ژوندانه په بشپړه توګه تجربه کوي. خو کله چې له دې سکوت لیرې شي، نو دغه پوښتنه راپورته کیږی: ایا تا هم په دې سکوت کې لرې دې؟
دا سکوت د افغان تاریخ، فرهنګ او ژوندانه سره تړلی دی. موږ باید د دې سکوت خوندي کولو لپاره کوښښ وکړو او خپلو راتلونکو نسلونو ته ومنو چې دا سکوت څه دی او ولې مهم دی.